De kievit

De kunstenmaker in de lucht

Wie hier in maart vogels ziet, die in wilde duikvluchten luid schreeuwend heen en weer vliegen, heeft het geluk om kieviten te zien, die vanuit hun winterverblijven hier teruggekeerd zijn. Met deze baltsvluchten -men noemt het ook “gaukeln”- verdedigen de mannetjes hun territorium, dan wel later hun jongen tegen roofvogels. Hun vleugelslag maakt daarbij een bonzend geluid. Hun opvallende zwart-witte tekening en in het bijzonder de lange tweepuntige kuif achter aan de kop, maken de kievit onmiskenbaar. Bovendien zijn de kieviten zeker tijdens de broedtijd zeer stemrijk. Hun karakteristieke roep hebben hem, zowel in het Duits als in het Nederlands, zijn naam bezorgd. In Nederland zorgt de kievit bovendien elk jaar voor een merkwaardig gebruik: veel Nederlanders zoeken in het voorjaar op weilanden en grasvelden naar eieren. Ze zoeken echter geen paaseieren maar kievitseieren. Wie het eerste ei vindt wordt gefêteerd en mag het aan de koning overhandigen. Per slot van rekening golden vroeger kievitseieren als een delicatesse. Tegenwoordig zijn de vogels streng beschermd dus moest het gebruik wat aangepast worden. De tegenwoordige eierzoekers zijn per vergunning aangewezen als beschermers van de dieren. In plaats van eieren te verzamelen, markeren ze de nesten, zodat de boeren er niet overheen rijden, of ze installeren beschermingshekjes zodat de nesten niet door het vee worden vertrapt. Deze heroverweging is heel belangrijk want het kievitsbestand is in Europa de laatste jaren sterk teruggelopen. Dat komt doordat de natuurlijke leefomgeving steeds kleiner wordt. Als waadvogels broeden de dieren het liefst op vochtige graslanden, oevers, weilanden of moerassen. Want daar vinden ze overvloedig insecten, wormen, slakken en larven. Ook hun nestvliedend kroost kan zich hier goed redden. Tegenwoordig zijn er echter steeds minder natte graslanden en extensief bewerkte weilanden. Zoals op zo vele plaatsen is ook hier in de regio de laatste tientallen jaren het grondwaterpeil sterk gedaald, omdat de gekanaliseerde Rijn steeds sneller stroomt, meer kiezel van de bodem meevoert en zich zo steeds dieper in zijn bedding ingraaft. De drogere weilanden worden dan intensiever benut in de landbouw, het gebruik van onkruidbestrijdingsmiddelen elimineert bloeiende kruiden en daardoor de als voedsel dienende insecten. Veel weilanden zijn helemaal verdwenen omdat de melkkoeien op stal worden gehouden. Zeer bedreigend voor de bestanden is het te vroeg maaien van de weilanden, die het legsel van de kieviten kapot maakt. Dit lot treft ook meestal de dieren die naar akkers zoals maisvelden uitwijken. Het relatief late zaaien van mais doorstaan de meeste vroege legsels niet en tweede of derde leg zijn meestal kleiner en minder succesvol. Gelukkig spant men zich hier in om de natuurlijke biotoop van de dieren te behouden dan wel door de wijziging van passende maatregelen in de beschermde gebieden, weer te vergroten, zodat we ook in de toekomst de kunstenmakers van de lucht weer kunnen gadeslaan.

Terug