De grutto

Het vlaggenschip van de vogelbescherming

Uit economisch standpunt is nat grasland niet bijzonder waardevol. Want omdat ze door intensief gebruik van tractoren en grote kuddes vee snel modderig worden is ze hoogstens geschikt voor extensief weilandgebruik. De landschappelijke en klimatologische ontwikkelingen van de afgelopen decennia waren daarom voor de boeren in de regio voordelig. De dalende grondwaterstand, afwateringsmaatregelen als ook de klimaatverschuiving hebben de landbouw mogelijkheden van het platteland duidelijk vergroot. In het perspectief van waadvogels valt de evaluatie van een nat grasland geheel anders uit. Het oorspronkelijke Nederrijnse uiterwaardenlandschap was voor de vogels zoals de grutto namelijk ideaal. Met hun lange drukgevoelige snavels zijn de grutto’s erin gespecialiseerd om hun lievelingsvoedsel zoals wormen, insecten en hun larven uit de zachte natte bodem te pikken. Hun jongen gaan andermaal als nestvlieders meteen zelf op zoek naar voedsel en zoeken vooral insecten in het bloemenrijke grasland. Helaas is het bestand van de grutto drastisch verminderd in, vergelijking met 50 jaar geleden hier in Niederrhein, bijna met driekwart, terwijl ze daar, waar landbouw en industrie zich uitbreiden, steeds minder geschikte leefruimte vinden. In droge harde bodems kan men niet naar voedsel pikken Een akker deugt nauwelijks voor het broeden van de grutto en op intensief gebruikt gras-of weiland worden juist veel legsels door het vee vertrapt of geraakt door maaimachines. In veel gebieden van Niederrhein ziet men slechts enkele broedparen. Op veel plaatsen zijn ze helemaal verdwenen. Daar kan men niet meer zien hoe ze in maart terugkeren uit hun overwinteringsgebieden. Het is spectaculair wanneer de mannetjes met indrukwekkende baltsvluchten hun territorium verdedigen en hun karakteristieke roep laten klinken, die ze in Nederland de naam “grutto” heeft gegeven. Men kan daar ook niet meer ervaren hoe de wijfjes en de mannetjes de broedzorg en het grootbrengen van de jongen delen en zich solidair opstellen met andere paren. Groepen van volwassen grutto’s proberen jagers zoals roofvogels of vossen met luid schreeuwen en agressieve vluchten te verjagen. Ook daarom zijn daar, waar nog slechts enkele paren broeden, de overlevingskansen van de jongen gering. In de beschermde gebieden zetten natuurbeschermers zich daarom in voor het behoud van de leefruimten (biotopen), bijvoorbeeld door het aanleggen van kleine poelen, het stoppen van verdere afwateringsmaatregels en het verbod op vroeg maaien.  Ook gewone graslanden en weilanden kunnen, gedurende de broedtijd, stilgelegd worden, als er broedende paren worden waargenomen. In dat geval krijgt de boer een schadevergoeding. Natuurlijk is het bijzonder moeilijk het gehele gebied na te zoeken op broedende grutto’s. Daarom worden we verder opgeroepen ons sterk te maken voor speciale steun aan het beheer in de beschermde vogelgebieden, zodat de grutto op de rode lijst van bedreigde soorten niet op een dag als “teloorgegaan” moet worden genoteerd.

Terug