De bittervoorn

Mosselen als erotische hulp

Kijk eens in het water onder de brug. Met een beetje geluk ziet u daar de goed verborgen mosselen. Wat u waarschijnlijk nauwelijks kunt zien, zijn de bittervoorns, met ongeveer 6 cm de kleinste Europese karpersoort. Voor hun verspreiding zijn de mosselen echter een noodzakelijke voorwaarde omdat vissenbroed een gevaarlijk leven leidt. Het is één van de oorzaken dat de uiterwaarden, als kinderkamer voor vissen uit de Rijn, zo belangrijk zijn. Hier is het rustig en zorgt voor veel schuilplaatsen in het vlakke water. Voor veel vissoorten is deze veiligheid echter nog niet afdoende. In de loop der evolutie ontwikkelden zij verbazingwekkende strategieën om hun kroost nog beter te beschermen. De bittervoorn vond hier een bijzonder opzienbarende manier. In de paaitijd zoeken de mannetjes stroom- en zwanenmossels. In hun kieuwruimte legt het wijfje dan 2 eieren - alles tezamen 100 - in verschillende mosselen. Voor de ademsopening loost het mannetje dan telkens zijn sperma en de mossel zorgt dan onvrijwillig voor de bevruchting. Na twee tot vier weken verlaten de 1 cm grote jonge visjes dan hun kraamkamer. Dit pleegmoederschap verzwakt de mossel de ongenode gasten maken zich ook nog zonder tegenprestatie uit de voeten. Toch kunnen de mossellarven zich aan de bittervoorn-moeders hechten, die dan zorgen voor de verbreiding van de anders zo gezapige mossel. Wat een spectaculaire truc van de evolutie is kan echter snel tot een waar probleem leiden als het aantal mosselen terugloopt. Dat gebeurt snel als de geschikte wateren verdwijnen of als de waterkwaliteit afneemt. Daar reageren de mosselen zeer gevoelig op en zonder hen is het ook met de bittervoorns gedaan.

Terug